De 5 Whys in twee vormen. Als Root Cause is het een probleemoplostechniek, oorspronkelijk van Sakichi Toyoda: je vraagt in een keten door tot de oorzaak achter de symptomen. Als Deep Why stel je vijf keer precies dezelfde vraag, als zelfonderzoek, tot je voorbij het wenselijke antwoord bij je echte motivatie komt.
De Deep Why daagt je aanname uit dat je eerste antwoord ook je echte antwoord is.
Wanneer gebruik je
de Deep Why
Bij Root Cause verandert de vraag mee met elk antwoord en bouw je een logische keten van oorzaak en gevolg. Bij de Deep Why blijft de vraag precies hetzelfde. Die herhaling brengt het analytische denken tot rust en richt je aandacht naar binnen.
Op zoek naar oorzaak
én/of intentie
Je stelt één vraag: waarom. Daarna kies je een richting. Met Root Cause loop je langs de bovenkant naar het resultaat en zoek je de oorzaak. Met de Deep Why ga je de diepte in, naar de intentie, en zoek je wat je echt drijft.
De klassieke 5 Whys, oorspronkelijk door Sakichi Toyoda bedacht voor problemen in de productie. Je zoekt de oorzaak van een probleem in plaats van alleen de symptomen aan de oppervlakte te bestrijden. Alle vijf de vragen beginnen met waarom, maar de formulering verandert met elk antwoord. Zo bouw je een logische keten van oorzaak en gevolg.
Je stelt vijf keer precies dezelfde vraag: waarom? Zo pel je laag voor laag de oppervlakkige gedachten af, tot je bij een diepere waarheid komt. Het eerste antwoord is vaak het wenselijke: omdat het moest, of omdat het in de agenda stond.
Geïnspireerd op hindoeïstische en zen tradities kun je ook zuiver één onveranderlijke vraag gebruiken. Op zoek naar de Deep Why werkt dit opvallend goed om verborgen overtuigingen of je echte motivatie bloot te leggen. Je analyseert niet, maar laat eerst een dieper antwoord bovenkomen voordat de vraag opnieuw klinkt. De herhaling brengt het analytische omgevingsdenken tot rust en richt je aandacht op jezelf.
Simon Sinek, bekend van Start with Why, laat in anderhalve minuut zien waarom het begint bij waarom. Een mooie opmaat naar je eigen Deep Why. (Engels gesproken)
Hoe pas je het toe?
- 1Leg de opzet uit. Timing, rollen, en waarom je vijf keer dezelfde vraag stelt: om voorbij het sociaal wenselijke antwoord te komen.
- 2Ga in tweetallen zitten. De luisteraar begeleidt het gesprek. Zet de stoelen eventueel met de rug naar elkaar.
- 3Stel de vraag. Begin altijd met: Vertel eens, waarom… Bijvoorbeeld: waarom ben je hier vandaag?
- 4Zeg alleen dank je wel. Na elk antwoord zegt de luisteraar alleen: dank je wel. Geen reactie, geen gesprek.
- 5Herhaal precies dezelfde vraag. Vijf keer. Hetzelfde antwoord, een nieuw antwoord of stilte: het is allemaal goed.
- 6Wissel van rol. Na ongeveer zeven minuten. Geef duidelijk aan wanneer het tijd is.
- 7Deel in de groep. Laat de tweetallen elkaars Deep Why aan de groep vertellen.
Tips uit de praktijk
- Kies vooraf je vorm: de Deep Why voor de intentie, Root Cause voor oorzaak en gevolg.
- Denk niet te veel na. Laat gedachten en gevoelens vanzelf komen, en duw niet.
- Het voelt ongemakkelijk, en daarom vraagt het discipline. Houd je aan je rol: geen gesprek.
- Draai de stoelen om. Met de rug naar elkaar voorkom je non verbale reacties van de luisteraar.
- Laat de luisteraar de Deep Why van de ander aan de groep vertellen. Zo luistert de één echt, en kan de ander zich op de reis richten.
Twee keer vijf keer waarom
Zo kan een gesprek lopen, in elk van de twee vormen. Een illustratie, geen echt verslag.
Deep Why · steeds dezelfde vraag: waarom ben je hier vandaag?
Root Cause · steeds een nieuwe vraag: waarom haken klanten af?
Het eerste antwoord is het wenselijke. Het vijfde komt vaak dichter bij het ware.
Elke week één pionier zoals Klarna
Wat deed die organisatie echt, en waarom? In tien minuten. Met drie reflectievragen en een canvas om de move op je eigen vraagstuk toe te passen.
- 1nieuwe pionier per week
- 30 minlive webinar, om de week
- €10per maand, elke maand opzegbaar
